Zastosowanie medyczne Melanotanu II: oficjalne wskazania

Melanotan II często reklamuje się jako „peptyd medyczny”, powołując się na badania kliniczne i podobne zarejestrowane preparaty. Redakcja sprawdziła, czy MT-II ma oficjalne wskazania do stosowania, czym różni się od zatwierdzonych leków z grupy melanokortyn i co powinni wiedzieć pacjenci szukający medycznego rozwiązania swojego problemu.

Status regulacyjny Melanotanu II

Krótka odpowiedź: Melanotan II nie ma oficjalnych wskazań medycznych. Na moment przygotowania materiału nie jest zarejestrowany jako lek ani przez Amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA), ani przez Europejską Agencję Leków (EMA), ani przez regulatorów innych krajów znanych redakcji.

Brak rejestracji oznacza, że dla MT-II nie ma zatwierdzonej ulotki z podaniem wskazań, przeciwwskazań, dawek, interakcji i warunków przechowywania. Nie ma też wymagań co do produkcji według standardów dobrej praktyki wytwarzania (GMP), dlatego jakości produktów sprzedawanych przez internet nikt nie gwarantuje.

Organy regulacyjne kilku krajów wielokrotnie wydawały ostrzeżenia dotyczące niezarejestrowanych melanotanów, podkreślając nieznany skład produktów i potencjalne zagrożenia. O masowym używaniu MT-II wśród ludności, poza kontrolą medyczną, pisali autorzy artykułu w BMJ (Evans-Brown i wsp., 2009).

Dla sportowców status również ma znaczenie: substancje farmakologiczne niezatwierdzone do zastosowania terapeutycznego u ludzi podpadają pod sekcję S0 Listy Zakazów WADA niezależnie od tego, czy są wymienione z nazwy.

Do czego MT-II badano w klinice

Historię peptydów melanokortynowych na Uniwersytecie Arizony szczegółowo opisali Hadley i Dorr (2006). Najpierw stworzono Melanotan I — liniowy analog α-MSH, a później silniejszy i stabilniejszy cykliczny Melanotan II. Celem było uzyskanie środka stymulującego pigmentację skóry bez promieniowania ultrafioletowego i tym samym zmniejszającego ryzyko fotouszkodzeń.

W pilotażowym badaniu fazy I (Dorr i wsp., 1996) MT-II wywołał nasilenie pigmentacji u zdrowych mężczyzn-ochotników. Jednocześnie badacze odnotowali charakterystyczne skutki uboczne: nudności, zaczerwienienie twarzy, ziewanie, a także spontaniczne erekcje.

Ten ostatni efekt zwrócił uwagę urologów. W podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach Wessellsa i współautorów MT-II inicjował erekcje u mężczyzn z psychogennymi i organicznymi zaburzeniami erekcji. Stało się to impulsem do poszukiwania leków na dysfunkcje seksualne opartych na melanokortynach.

Jednak rozwój MT-II dla któregokolwiek z tych wskazań nie doszedł do dużych badań fazy 3. Zamiast niego farmakolodzy skupili się na innych cząsteczkach o lepszym profilu tolerancji, które ostatecznie uzyskały rejestrację.

Zatwierdzone preparaty z grupy melanokortyn

Farmakologia melanokortyn ostatecznie dała kilka zarejestrowanych leków, ale każdy z nich ma wyraźnie zakreślone wąskie wskazanie i własną bazę dowodową. Porównanie pomaga zrozumieć, czym MT-II się od nich różni.

Afamelanotyd zatwierdzono na podstawie badań randomizowanych, w których pacjenci z protoporfirią erytropoetyczną mogli dłużej przebywać na słońcu bez bólu (Langendonk i wsp., 2015). To rzadka choroba genetyczna, a leku nie przepisuje się do opalania kosmetycznego.

Bremelanotyd — aktywny metabolit MT-II — przeszedł dwa randomizowane badania fazy 3 RECONNECT (Kingsberg i wsp., 2019) i uzyskał zatwierdzenie FDA w 2019 roku. Setmelanotyd, wysoce selektywny agonista MC4R, wykazał obniżenie masy ciała u pacjentów z rzadkimi monogenowymi postaciami otyłości (Clément i wsp., 2020).

Wspólne dla wszystkich trzech leków są kontrolowana produkcja, oficjalna ulotka i przepisywanie wyłącznie przez lekarza przy wyraźnie ustalonym rozpoznaniu.

Dlaczego „krewni” nie legitymizują MT-II

Sprzedawcy peptydów niejednokrotnie argumentują: „skoro podobne leki są zatwierdzone, to i MT-II jest bezpieczny”. Taka logika jest błędna z kilku powodów. Po pierwsze, w farmakologii nawet niewielkie zmiany struktury zmieniają selektywność wobec receptorów, czas działania i profil skutków ubocznych.

Po drugie, MT-II jest nieselektywny: jednocześnie stymuluje receptory pigmentacji, apetytu, funkcji seksualnej i regulacji wegetatywnej. Właśnie dlatego we wczesnych badaniach obserwowano nudności, zaczerwienienie i spontaniczne erekcje. Cząsteczki selektywne tworzono między innymi po to, by uniknąć takiego „rozmytego” działania.

Po trzecie, zatwierdzenie dotyczy konkretnego leku konkretnego producenta, a nie całej grupy substancji. Danych o bezpieczeństwie bremelanotydu z ulotki Vyleesi nie da się przenieść na proszek z internetu, nawet jeśli na etykiecie napisano „Melanotan II”.

• Brak randomizowanych badań fazy 3 dla MT-II.
• Brak danych o bezpieczeństwie długoterminowym, w szczególności dotyczących skóry.
• Brak standardu jakości produkcji.
• Opisano zmiany znamion i poważne reakcje niepożądane przy niekontrolowanym stosowaniu (Habbema i wsp., 2017).

Co robić pacjentom z odpowiednimi problemami

Osoby zainteresowane MT-II z powodu problemów z libido lub erekcją powinny przede wszystkim zwrócić się do urologa, androloga czy ginekologa. Zaburzenia seksualne mają często przyczyny hormonalne, naczyniowe, psychologiczne lub polekowe, a ich leczenie zależy od rozpoznania. Istnieją zarejestrowane środki o dobrze zbadanej skuteczności.

Jeśli motywacją jest opalenizna, alternatywą są środki do samoopalania oparte na dihydroksyacetonie, które barwią wierzchnią warstwę skóry i nie wpływają na melanocyty. Ochrona przed promieniowaniem ultrafioletowym za pomocą środków przeciwsłonecznych i odzieży pozostaje podstawą profilaktyki raka skóry.

Dla osób z otyłością czy problemami z kontrolą apetytu istnieją nowoczesne, zarejestrowane metody leczenia dobierane przez lekarza endokrynologa. Samodzielne stosowanie niezarejestrowanych peptydów jedynie dodaje ryzyka bez gwarantowanej korzyści.

Ci, którzy już stosowali MT-II, powinni powiadomić o tym lekarza i przejść badanie skóry u dermatologa, zwłaszcza jeśli pojawiły się nowe lub zmienione znamiona.

Wnioski redakcji

Melanotan II nie jest zarejestrowany jako lek i nie ma oficjalnych wskazań do stosowania. Jego badanie kliniczne ograniczyło się do niewielkich wczesnych badań.

Z farmakologii melanokortyn wywodzą się trzy zatwierdzone leki — afamelanotyd, bremelanotyd i setmelanotyd — każdy z własnym wąskim wskazaniem i bazą dowodową. Ich istnienie nie czyni samego MT-II bezpiecznym czy dozwolonym.

Pacjenci z problemami, dla których reklamuje się MT-II, powinni szukać pomocy u lekarza specjalisty, który zaproponuje sprawdzone metody leczenia.

Polecamy również nasze materiały „Zastosowanie medyczne PT-141 (bremelanotydu): oficjalne wskazania”, „Historia odkrycia PT-141 (bremelanotydu)” oraz „Mity o Melanotanie II”.

Bibliografia

1. Hadley ME, Dorr RT. Melanocortin peptide therapeutics: historical milestones, clinical studies and commercialization. Peptides. 2006;27(4):921–930.
2. Dorr RT, Lines R, Levine N, et al. Evaluation of melanotan-II, a superpotent cyclic melanotropic peptide in a pilot phase-I clinical study. Life Sci. 1996;58(20):1777–1784.
3. Wessells H, Fuciarelli K, Hansen J, et al. Synthetic melanotropic peptide initiates erections in men with psychogenic erectile dysfunction: double-blind, placebo controlled crossover study. J Urol. 1998;160(2):389–393.
4. Langendonk JG, Balwani M, Anderson KE, et al. Afamelanotide for erythropoietic protoporphyria. N Engl J Med. 2015;373(1):48–59.
5. Kingsberg SA, Clayton AH, Portman D, et al. Bremelanotide for the treatment of hypoactive sexual desire disorder: two randomized phase 3 trials. Obstet Gynecol. 2019;134(5):899–908.
6. Clément K, van den Akker E, Argente J, et al. Efficacy and safety of setmelanotide, an MC4R agonist, in individuals with severe obesity due to LEPR or POMC deficiency: single-arm, open-label, multicentre, phase 3 trials. Lancet Diabetes Endocrinol. 2020;8(12):960–970.
7. Evans-Brown M, Dawson RT, Chandler M, McVeigh J. Use of melanotan I and II in the general population. BMJ. 2009;338:b566.
8. Habbema L, Halk AB, Neumann M, Bergman W. Risks of unregulated use of alpha-melanocyte-stimulating hormone analogues: a review. Int J Dermatol. 2017;56(10):975–980.